Wczesne objawy reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) mogą być trudne do dostrzeżenia, jednak ich rozpoznanie ma ogromne znaczenie dla zapobiegania trwałym uszkodzeniom stawów, a nawet narządów wewnętrznych. Sprawdź czy jesteś w grupie ryzyka i dowiedz się, na jakie symptomy zwrócić uwagę.
Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest chorobą przewlekłą, atakującą stawy oraz różne narządy. Najczęściej dotyka stawów rąk i stóp, a nieleczona prowadzi do postępującego uszkodzenia stawów, ciężkiej niesprawności, a w konsekwencji do uszkodzeń narządów wewnętrznych i skrócenia życia [1].
Istotą problemu jest proces zapalny rozpoczynający się wewnątrz stawu. W odpowiedzi na nieznany czynnik wyściełająca staw błona maziowa zaczyna się powiększać i atakować przylegające struktury, takie jak chrząstka, kość, więzadła czy ścięgna. W konsekwencji pojawia się ból i obrzęk, a w dalszej perspektywie dochodzi do trwałego uszkodzenia stawu i ograniczenia jego ruchomości. Proces zapalny sprzyja także powstawaniu wtórnych zmian zwyrodnieniowych [2].
Przyczyny RZS nie są w pełni poznane, ale choroba rozwija się w wyniku współistnienia kilku czynników [2]:
- predyspozycji genetycznych – osoby spokrewnione z chorymi mają 2-5 razy większe ryzyko;
- defektu układu odpornościowego, który prowadzi do błędnego rozpoznawania własnych tkanek jako obcych i wytwarzania autoprzeciwciał niszczących stawy;
- czynników środowiskowych i stylu życia.
Czynniki ryzyka – kto jest najbardziej narażony na tę chorobę stawów?
Na choroby reumatyczne stawów o podłożu zapalnym częściej zapadają kobiety – chorują około trzy razy częściej niż mężczyźni, a palenie papierosów zwiększa ryzyko zachorowania i nasila przebieg schorzenia. Odpowiedź zapalną mogą inicjować także zakażenia bakteryjne i wirusowe. Zdarza się, że początek choroby wywołuje także silny stres [2].
RZS – objawy
Reumatoidalne zapalenie stawów charakteryzuje się typowym zajęciem stawów i szerokim spektrum objawów pozastawowych. Najczęściej choroba zaczyna się w drobnych stawach rąk i stóp, a następnie obejmuje większe stawy, zachowując symetrię po obu stronach ciała. W niektórych przypadkach początek może być nietypowy – np. zapalenie jednego dużego stawu lub „wędrujące” zmiany obejmujące różne stawy [2].
Objawy RZS zlokalizowane w stawach
Do charakterystycznych objawów stawowych należy ból i sztywność, szczególnie odczuwalne po przebudzeniu lub po okresie bezruchu, gdy gromadzi się płyn zapalny i obrzęk tkanek. Typowa jest sztywność poranna trwająca zwykle ponad godzinę i obrzęk stawów, wynikający z rozrostu błony maziowej. Z czasem dochodzi do tkliwości stawów w odpowiedzi na ucisk, ograniczenia ruchomości, a w przypadku przewlekłego zapalenia – do trwałych deformacji stawów [2].
Objawy RZS ogólne
RZS nie ogranicza się do układu ruchu – choroba ma charakter systemowy i może dotyczyć wielu narządów. Częstym objawem są guzki reumatoidalne – bezbolesne, podskórne guzki powstające w miejscach narażonych na ucisk. W przebiegu choroby obserwuje się także [2]:
- przyspieszony rozwój miażdżycy,
- zapalenie osierdzia i mięśnia sercowego,
- zapalenie naczyń prowadzące do niedokrwienia narządów,
- zmiany w płucach (m.in. śródmiąższowe zapalenie płuc),
- osteoporozę.
RZS może też powodować problemy w obrębie oczu (zespół suchości, zapalenie spojówek), ucisk na nerwy (zespół kanału nadgarstka, podwichnięcie kręgów szyjnych), uszkodzenie nerek oraz zaburzenia hematologiczne (np. anemię czy nieprawidłową liczbę białych krwinek) [2].
Metody leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów
Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) jest wielokierunkowe i obejmuje zarówno farmakoterapię, jak i działania niefarmakologiczne (fizjoterapię, kinezyterapię i terapię zajęciową, psychoterapię oraz edukację pacjenta). Celem leczenia jest osiągnięcie remisji choroby lub jak najmniejszej aktywności stanu zapalnego, a najważniejszym kryterium skuteczności jest uzyskanie tego celu w ciągu 3-6 miesięcy od rozpoczęcia terapii [3].
Farmakoterapia
Farmakoterapia dzieli się na leczenie pierwszej i drugiej linii [3]:
- pierwsza obejmuje niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) oraz glikokortykosteroidy, których zadaniem jest zmniejszenie stanu zapalnego i dolegliwości bólowych przede wszystkim w okresach zaostrzenia choroby;
- leczenie drugiej linii polega na stosowaniu leków modyfikujących przebieg choroby, takie jak metotreksat, których celem jest spowolnienie postępu choroby i zapobieganie zniszczeniom stawów.
Leczenie chirurgiczne
Leczenie chirurgiczne jest stosowane w sytuacjach zaawansowanej destrukcji stawów, przewlekłego bólu lub znacznego upośledzenia funkcji stawu. Zabiegi obejmują m.in. artroplastykę stawów, naprawę lub rekonstrukcję ścięgien, osteotomię, fuzję stawów czy synowektomię. Celem tych interwencji jest przywrócenie ruchomości i stabilizacji stawu oraz złagodzenie bólu [3].
Terapie uzupełniające
Terapie uzupełniające obejmują fizjoterapię, ćwiczenia wzmacniające mięśnie, terapię zajęciową, a także suplementację wapnia, witaminy D i kwasu foliowego [3].
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła
- Głuszko, P., Filipowicz-Sosnowska, A., & Tłustochowicz, W. (2012). Reumatoidalne zapalenie stawów. Reumatologia, 50(2), 83-90.
- Guła Z., Korkosz M., Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63732,reumatoidalne-zapalenie-stawow [Dostęp online: 03.02.2026]
- Bullock, J., Rizvi, S. A., Saleh, A. M., Ahmed, S. S., Do, D. P., Ansari, R. A., & Ahmed, J. (2019). Rheumatoid arthritis: a brief overview of the treatment. Medical Principles and Practice, 27(6), 501-507.
Artykuł sponsorowany