DEFINICJA BÓLU
Definicja opisuje ból jako "przykre zmysłowe i emocjonalne doświadczenie związane z aktualnym lub zagrażającym uszkodzeniem tkanek lub odczuwane jako uszkodzenie". Zwraca uwagę na dwa elementy, psychologiczny i somatyczny tego zjawiska biologicznego. Wyraźny wpływ elementów psychologicznych na odczuwanie bólu zezwala na sformułowanie twierdzenia, iż ból jest tym co pacjent chce nazywać bólem.
Jest to szczególnie widoczne w grupie chorych z bólem przewlekłym w której bardzo często rozmywa się zależność między siłą działającego czynnika prowokującego ból a natężeniem bólu.
ZNACZENIE BIOLOGICZNE BÓLU
Ostry ból spełnia swoją rolę biologiczną, informując o stanie patologicznym, który może doprowadzić do uszkodzenia tkane organizmu. Ten sygnał zmusza do podjęcia działania w celu wyeliminowania bólu.
Inaczej jest z bólem przewlekłym. Często nie spełnia funkcji informacyjnej, co więcej może utrzymywać się mimo ustąpieniu choroby, która pierwotnie go sprowokowała. Ból spełnia także funkcję ochronną. Dobrze pokazują to choroby kręgosłupa, gdy zmiana napięcia mięśniowego i odruchowe, na ból, ustawienie kręgosłupa zmniejszają stopień nasilenia konfliktu dyskowo-korzeniowego.
ANATOMIA
Podłożem anatomicznym procesu odczuwania bólu tzw. nocycepcji jest ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Zjawisko nocycepcji można podzielić na etapy: transdukcję, modulację, percepcję oraz przewodzenie informacji o bólu. Transdukcja to zjawisko zmiany informacji o fizycznych cechach czynnika uszkadzającego (np. mechaniczny, termiczny, chemiczny jego siła i inne) na informację przewodzoną włóknami nerwowymi jako impuls elektryczny. Transdukcja może podlegać procesom modyfikacji w odpowiedzi na różny charakter bodźca wywołującego ból np. sensytyzacji obwodowa pod wpływem mediatorów procesu zapalnego. Za transdukcję odpowiedzialne są receptory bólowe.
W obrębie rdzienia kręgowego informacja o uszkodzeniu podlega modulacji. Wiąże się z tym zjawisko sensytyzacji ośrodkowej. Informacja, o bólu, z rogu tylnego rdzenia kręgowego dociera do jąder podkorowych mózgu drogą rdzeniowo-wzgórzową boczną, która po dotarciu do wzgórza przełącza się na koleiny neuron biegnący do kory mózgowej. Opisana droga jest swoista dla czucia bólu, są także drogi nieswoiste docierające do kory mózgowej poprzez układ siatkowaty.
W obrębie mózgu aktywowane są jądra podkorowe oraz rozległe rejony kory mózgowej odpowiedzialne za percepcję bólu.
Ból może być także wywołany z pominięciem transdukcji i modulacji, kiedy uszkodzeniu ulega bezpośrednio układ nerwowy lub gdy nie ma uszkodzenia tkanek ale mechanizmy psychogenne uaktywniają zjawisko percepcji bólu.
Zjawisko nocycepcji podlega także endogennym wpływom hamującym po przez układy: opioidowy, cholinergiczny, serotoninergiczy, noradrenergiczny, GABA-ergiczny.
Wymienione elementy bólu oraz wpływy psychogenne i środowiskowe dają razem zjawisko percepcji bólu.
SPOSOBY POMIARU BÓLU
Ból jest zjawiskiem subiektywny dlatego samoocena z użyciem odpowiednich skal, choć nie jest pozbawiona wpływów subiektywnych ze strony chorego, jest obecnie najbardziej polecanym sposobem pomiaru bólu.
Do najpopularniejszych sposobów pomiaru należą skale
- uproszczona- 5 stopniowabez bólu – ból słaby – ból umiarkowany – ból silny – ból nie do zniesienia
- VAS (visual analogue scale)
c. VNRS (verbal numerical rating scale) skala od 0 (bez bólu) do 10 (ból niedozniesienia).
Najbardziej popularnym sposobem pomiaru bólu jest obecnie połączenie skali VAS i VNRS.
Pomiary bólu powinny być dokonywane w czasie spoczynku i aktywności fizycznej.
Pomiar bólu powinien być dokonywany, co najmniej, na każdej wizycie lekarskiej.
